Δερματοσκόπηση και χαρτογράφηση: Τι είναι και ποιοι την χρειάζονται

Όλοι οι άνθρωποι έχουμε στο σώμα μας σπίλους (ελιές). Κάποιοι πολλούς περισσότερους, χαρακτηριστικό που έχει να κάνει με την κληρονομικότητα.

Με την πάροδο του χρόνου καθώς και με την έκθεση στον ήλιο, οι σπίλοι αυξάνονται σε αριθμό και αλλάζουν σχήμα, μέγεθος ακόμη και χρώμα. Οι αλλαγές αυτές, τις περισσότερες φορές, είναι αθώες καθώς οι σπίλοι είναι γενετικά προγραμματισμένοι για να φτάσουν σε ένα συγκεκριμένο μέγεθος. Κάποιοι από αυτούς όταν ολοκληρωθεί η οριζόντια φάση ανάπτυξής τους (δηλαδή η αύξηση της διαμέτρου τους) περνούν σε κάθετη φάση ανάπτυξης, δηλαδή αναπτύσσονται προς τα κάτω εσωτερικά στο δέρμα και κάνουν «ρίζα». Στην περίπτωση αυτή ο σπίλος αποκτά όγκο και γίνεται εξωτερικά θολωτός, γεγονός που δεν θεωρείται γενικά πως αποτελεί κακή εξέλιξη για τον σπίλο.

Η πρώτη εκτίμηση ενός σπίλου από τον δερματολόγο γίνεται μακροσκοπικά με το μάτι, ελέγχοντας κυρίως την συμμετρία. Αυτό σημαίνει ότι αν ένας σπίλος  αυξήσει ομοιόμορφα την διάμετρό του (χωρίς να υπάρχουν «αποφυάδες»-ψευδοπόδια) ή αυξήσει τον όγκο του και γίνει ομοιόμορφα θολωτός (χωρίς να εμφανίσει κάποιο ανομοιογενές εξόγκωμα μόνο σε ένα σημείο) αυτή είναι μια καλή εξέλιξη. Επίσης αξιολογούμε το χρώμα ενός σπίλου. Ανησυχητική  θεωρείται η  ασύμμετρη ποικιλοχρωμία -για παράδειγμα, εάν ένα σημείο του σπίλου γίνει κόκκινο ή μπλε ή πολύ σκούρο καφέ.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονίσουμε ότι όλοι οι τύποι του καρκίνου του δέρματος, ακόμα και το μελάνωμα το οποίο είναι ένας ιδιαίτερα επιθετικός καρκίνος, είναι απολύτως ιάσιμοι αν διαγνωστούν εγκαίρως. Η κλινική εξέταση των σπίλων του ασθενούς (καθώς και η δερματοσκοπική εξέταση στην συνέχεια) θα πρέπει να είναι ολοσωματική. Πολλές φορές οι ασθενείς ανησυχούν για έναν σπίλο ο οποίος δεν είναι καθόλου ανησυχητικός για τον γιατρό και η εξέταση αποκαλύπτει στη συνέχεια έναν άλλο σπίλο που είναι όντως ανησυχητικός!

Το επόμενο βήμα της ιατρικής εκτίμησης ενός σπίλου είναι η εξέταση της εσωτερικής του δομής με το ιατρικό εργαλείο που ονομάζεται δερματοσκόπιο.

Τι είναι η δερματοσκόπηση; Πρόκειται για μια ειδική απεικονιστική μέθοδο που αφορά τους σπίλους. Γίνεται με την βοήθεια ενός ειδικού εργαλείου που ονομάζεται δερματοσκόπιο, το οποίο επιτρέπει την μεγέθυνση της εικόνας του σπίλου, την λεπτομερή εξέταση των επιμέρους χαρακτηριστικών αλλά και της εσωτερικής δομής του ώστε να γίνει η τελική αξιολόγηση σχετικά με το εάν πρόκειται για έναν υγιή σπίλο ή για ένα δυσπλαστικό σπίλο δηλαδή εκείνον που μπορεί να εξελιχθεί σε καρκίνο του δέρματος ή τέλος, για έναν επικίνδυνο σπίλο που μπορεί να είναι ήδη μελάνωμα με βάση τα δερματοσκοπικά κριτήρια. Στην τελευταία περίπτωση προχωράμε σε άμεση χειρουργική αφαίρεση και ιστολογική εξέταση (βιοψία). Στην περίπτωση ενός δυσπλαστικού σπίλου μπορούμε να προτείνουμε τακτική παρακολούθηση ή και άμεση αφαίρεση για να μην έχουμε το άγχος μιας ξαφνικής εξαλλαγής του σπίλου κατά το μεσοδιάστημα της παρακολούθησης (δηλ. της μετατροπής του σε καρκίνο του δέρματος-μελάνωμα). Η άποψη του γράφοντος είναι ότι αν πρόκειται για ασθενή που διαθέτει  έναν μόνο δυσπλαστικό σπίλο ο οποίος βρίσκεται σε σημείο που το αποτέλεσμα της εξαίρεσης δεν έχει ιδιαίτερο αισθητικό ενδιαφέρον (π.χ βρίσκεται στην πλάτη ή στο πόδι) να προχωρούμε σε χειρουργική αφαίρεση. Η άποψη που επικρατούσε παλαιότερα ότι «δεν κάνει να αφαιρούνται οι ελιές στο δέρμα γιατί θα μετατραπούν σε καρκίνο» δεν ευσταθεί επιστημονικά.

Τι είναι η χαρτογράφηση; Με την βοήθεια ειδικής κάμερας που παρέχει κλινική και δερματοσκοπική εικόνα και εξειδικευμένου λογισμικού σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, γίνεται ψηφιακή απεικόνιση όλων των σπίλων του δέρματος με ακριβή τοπογραφική εντόπιση και  απαρίθμησή τους καθώς και αποθήκευση της κλινικής και δερματοσκοπικής τους εικόνας στον υπολογιστή, ώστε να είναι δυνατή η παρακολούθηση της εξέλιξής τους μελλοντικά. Δηλαδή μετά από ένα χρονικό διάστημα που θα κρίνει ο γιατρός (π.χ 6 μήνες ή έναν χρόνο) ο ασθενής θα επανεξεταστεί με καινούρια χαρτογράφηση και ο γιατρός θα είναι σε θέση να ελέγξει (έναν προς έναν) την όποια μεταβολή. Η εξέταση αυτή ονομάζεται χαρτογράφηση.

Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ιδιαίτερα σε ασθενείς που έχουν ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του δέρματος (μελάνωμα). Επίσης σε ασθενείς που διαθέτουν μεγάλο αριθμό σπίλων στο δέρμα και ειδικότερα στην περίπτωση που πολλοί από αυτούς έχουν άτυπη δερματοσκοπική εικόνα-είναι δηλαδή δυσπλαστικοί σπίλοι. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγουμε τις περιττές αφαιρέσεις σπίλων. Επίσης ιδιαίτερη προσοχή θέλουν και οι ασθενείς που έχουν αυξημένη έκθεση στον ήλιο λόγω εργασίας ή απασχολήσεων.

Που αλλού μπορούν να μας φανούν χρήσιμες; Βοηθούν σημαντικά και στη διάγνωση άλλων βλαβών του δέρματος όπως, οι ακτινικές υπερκερατώσεις, τα βασικοκυτταρικά και ακανθοκυτταρικά επιθηλιώματα (καλοήθη καρκινώματα του δέρματος), οι αγγειακές βλάβες του δέρματος όπως τα αιμαγγειώματα («λιμνούλες» με αίμα που πολλές θεωρούνται από τους ασθενείς ως κόκκινες ελιές, χωρίς να είναι ) και μελαχρωματικές βλάβες του δέρματος όπως οι εφηλίδες (κηλίδες) και το μέλασμα. Επιπλέον η δερματοσκόπηση βοηθά σημαντικά στην αξιολόγηση  μελαγχρωματικών βλάβων που βρίσκονται στα νύχια καθώς και παθήσεων στο τριχωτό της κεφαλής (π.χ διαφορική διάγνωση αν πρόκειται για μια ανδρογεννητική αλωπεκία ή για γυροειδή αλωπεκία-«τριχοφάγο») ή για μια ουλωτική αλωπεκία (π.χ λύκος, θυλακικός λειχήνας)

Κωνσταντίνος Καλοκασίδης

Δερματολόγος – αφροδισιολόγος, Eπιστημονικός συνεργάτης στην Β΄ Πανεπιστημιακή Δερματολογική Κλινική του Α.Π.Θ. Είναι πτυχιούχος της Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Εχει δημοσιεύσει 9 ιατρικές ερευνητικές εργασίες σε διεθνή Ιατρικά Περιοδικά στο χώρο της δερματολογίας, ενώ έχει συμμετέχει και στην συγγραφή 2 κεφαλαίων σε ιατρικά συγγράμματα στο χώρο της παιδιατρικής και της κλινικής διατροφικής.

Χωρίς σχόλια

Το σχόλιο σας